Beschrijving en foto's van Yaxchilán

Yaxchilán

Aan de oever van de Usumacinta rivier, langs de huidige grens tussen Mexico en Guatemala, ligt de Maya-stad Yaxchilan. Van deze stad zijn slechts weinig gebouwen onderzocht, omdat nog maar weinig opgravingen in de stad zijn verricht. In de jaren zestig van de vorige eeuw begon Tatiana Proskouriakoff met het vertalen van de inscripties. Volgens de inscripties is Yaxchilán in 319 n. Chr. gesticht door een koning die bekend staat als Penis Jaguar. Door diverse oorlogen is de koninklijke dynastie echter meerdere malen vervangen door een andere.

In 508 ontving Yaxchilán een afgezant van Tikal. Piedras Negras (de grootste macht in de regio) had zich toen al aangesloten bij aartsrivaal Calakmul. De negende heerser van Yaxchilán werd in 514 in Piedras Negras als gevangene afgebeeld; blijkbaar was Yaxchilán trouw gebleven aan Tikal. In 537 arriveerde in Yaxchilán echter een delegatie uit Calakmul. Het is niet bekend wat na deze ontmoeting is gebeurd, want hier zijn geen teksten van bewaard gebleven.

Pas vanaf de tweede helft van de zevende eeuw is de geschiedenis weer te volgen. In 681 kwam Schild Jaguar II aan de macht (waarschijnlijk was hij rond 647 geboren). Yaxchilán bereikte tijdens de 61-jarige heerschappij van Schild Jaguar zijn bloeiperiode. Hij begon met het oprichten van de monumenten die vandaag de dag nog steeds te bewonderen zijn. De grote rijkdommen had Yaxchilán waarschijnlijk te danken aan de controle over de Usumacinta rivier, die als belangrijke handelsroute fungeerde. Er zijn aan de oever restanten van een tolhuisje gevonden, hoewel sommigen denken dat dit de fundering van een brug was.

Wat bij de afbeeldingen in Yaxchilán direct opvalt is, dat de belangrijkste vrouw van Schild Jaguar, Dame Xoc, bij de vele ceremonies een belangrijke rol innam. Op veel afbeeldingen is te zien hoe zij een koord met doornen door haar tong haalt en contact heeft met de voorvaderen door middel van een visioenslang. Het was niet gebruikelijk in de Maya-cultuur dat een vrouw zo’n belangrijke positie innam.

Alsof dit niet vreemd genoeg was, ontstond er nog een raadsel toen Vogel Jaguar IV, de zoon van Schild Jaguar, aan de macht kwam. Vogel Jaguar maakte in de inscripties duidelijk, dat Dame Avond Ster zijn moeder was en dus niet Dame Xoc, zoals in eerdere inscripties tijdens zijn vaders regering bekend werd gemaakt. Linda Schele en David Freidel kwamen met de mogelijke oplossing voor dit raadsel.

Het is bekend dat beide vrouwen toebehoorden aan Schild Jaguar, hij trouwde met hen om verschillende redenen. Dame Xoc kwam uit een lokale en machtige familie, waarvan Schild Jaguar de steun nodig had om zijn positie veilig te stellen. Dame Avond Ster kwam van een belangrijke familie uit Calakmul. Schild Jaguar had misschien besloten om zich bij Calakmul aan te sluiten, aangezien andere machtige steden zoals Piedras Negras dit ook al hadden gedaan. Het huwelijk met Dame Avond Ster zou deze band sterker maken en dus voor een veilige toekomst zorgen. Schild Jaguar wees zijn zoon Vogel Jaguar IV aan als opvolger. Toen Schild Jaguar in 742 stierf werd Vogel Jaguar echter niet direct heerser van het rijk. Er volgde eerst een periode waarin waarschijnlijk een strijd om de macht werd geleverd; Vogel Jaguar kwam namelijk pas tien jaar na zijn vaders overlijden op de troon. Misschien had Dame Xoc ook nog zonen gekregen en voelden deze zich gepasseerd, of wilden de lokale families niet iemand aan de macht die zijn oorsprong buiten de stad had.

Vogel Jaguar trouwde met een vrouw uit een zeer belangrijke lokale familie en dit heeft er misschien toe geleid dat hij als koning werd geaccepteerd. Vlak voor zijn troonsbestijging kreeg hij op 43-jarige leeftijd een kind. Vogel Jaguar zou zestien jaar lang regeren. Tijdens zijn regeerperiode behaalde Vogel Jaguar vele oorlogssuccessen en nam hij veel krijgsgevangenen. Op de reeds eerder genoemde Latei 8 is bijvoorbeeld te zien dat hij Juweled Skull gevangen had genomen. Op deze latei is ook een andere heer afgebeeld. De elite van Yaxchilán liet zelf geen monumenten oprichten. Mogelijk besloot Vogel Jaguar de elite te betrekken bij de monumenten om zichzelf te garanderen van hun steun.

Tijdens zijn regeringsjaren zette hij een groots bouwproject op waarvan Tempel 33 het beroemdste bouwwerk is. Op de lateien van deze tempel wordt Vogel Jaguar samen met zijn vrouw Dame Grote Schedel afgebeeld. Op de bovenste treden van de trap naar de tempel komen een aantal beroemde scènes voor. Op één van de traptreden is te zien hoe Vogel Jaguar uitgedost is als balspeler. Hij kijkt toe hoe Juweled Skull, opgerold als een bal, van de trap afrolt. Het is goed mogelijk dat Juweled Skull op deze trap daadwerkelijk aan zijn einde is gekomen.

Na de overwinning op Juweled Skull besloot Vogel Jaguar een rustig leven te gaan leiden; hij beperkte zijn acties met aanvallen op kleine onbelangrijke steden en zorgde ervoor dat zijn goede contacten met Piedras Negras in stand bleven. Zijn zoon, Schild Jaguar III, speelde ook nog een belangrijke rol op het politieke toneel. Zo is hij bijvoorbeeld te zien op de muurschilderingen van Bonampak. Hij staat naast Chan Muwan, de heerser van de stad en tevens zijn zwager, om deel te nemen aan de ceremonie waarbij Chan Muwan zijn zoon als opvolger aanwijst. Toekomstig onderzoek moet de rijke geschiedenis van Yaxchilán nog verder bekend maken. Voorlopig beperkt de kennis van Yaxchilán zich tot deze gebeurtenissen.

Bouwwerken in Yaxchilán:

Door op de links te klikken kunt u een afbeelding van het bouwwerk bekijken.

A. Structuur 6

B. Structuur 7

C. Structuur 9

D. Stèle 11

E. Structuur 14, Balveld

F. Structuur 16

G. Structuur 17, Sauna

H. Structuur 18

I. Structuur 19

J. Structuur 20