Mayapán

Mayapán bevindt zich 47 kilometer ten zuidoosten van Merida, de hoofdstad van de staat Yucatán. Volgens de legenden zou de stad in 1007 gesticht zijn door Kukulkan. Deze mythische heerser regeerde de stad totdat hij werd opgevolgd door een regering van meerdere personen. Deze regering regeerde over Chichén Itzá, Uxmal en Mayapan en zou zo'n tweehonderd jaar blijven bestaan. Maar in 1194 n. Chr. verbrak Mayapán de alliantie en gijzelden de leiders van Chichén Itzá en Uxmal en vormde zo de Bond van Mayapán. 

Een van de personen die een belangrijke bijdrage leverde aan de verovering van Chichén Itzá, was volgens de Chilam Balam van Chumayel de zoon van een heerser van Mayapán, Hunac Ceel van de Cocom familie genaamd (Cocom is een klimplant met gele bloemen). De belangrijke daad van Hunac Ceel vond plaats in 1194 n. Chr. tijdens een offerceremonie bij de heilige cenote van Chichén Itzá. Zoals wel vaker gebeurde, werden aan het begin van de ochtend mensen aan de goden geofferd door ze vanaf het altaar in de cenote te duwen. Het was gebruikelijk om in de middag iedereen die nog in leven was uit de cenote te halen. De overlevende gaf vervolgens (onder invloed van drugs) de boodschap van de goden door. Tijdens een offer waar Hunac Ceel bij aanwezig was, bleek echter dat niemand levend uit de cenote gehaald kon worden. Hunac Ceel nam de beslissing om de boodschap zelf te gaan halen en sprong in de cenote. Nadat hij hier weer uit was geklommen verklaarde hij zichzelf tot heerser van alle drie de steden.

Hoe hij Chichén Itzá veroverd heeft, is niet helemaal duidelijk. In de koloniale bronnen wordt duidelijk dat de bruid van een heerser uit Chichén Itzá werd ontvoerd door de heerser van Izamal. Chichén Itzá zocht waarschijnlijk steun bij Hunac Ceel. Het is mogelijk dat Hunac Ceel in eerste instantie deed alsof hij Chichén Itzá steunde om zodoende de politieke relatie tussen Chichén Itzá en Izamal te verstoren. Nadat tussen Chichén Itzá en Izamal oorlog was uitgebroken, koos Hunac Ceel de kant van het zwakkere Izamal om samen het sterke leger van Chichén Itzá te veroveren. Er zijn redenen om aan te nemen dat Hunac Ceel aan de loyaliteit van de heersers van Chichén Itzá twijfelde en dat hij bang was dat de Itzá’s zo sterk zouden worden, dat ze de macht in de laaglanden opnieuw konden opeisen. Volgens de Chilam Balam van Chumayel werden de Itzá’s tijdens deze oorlog verslagen en begonnen ze aan hun tocht naar het zuiden.

Mayapán kende een periode van voorspoed. De nieuwe tempels en paleizen werden naar het voorbeeld van Chichén Itzá gebouwd. De belangrijkste gebouwen tonen erg veel overeenkomsten met de vroegere metropool. Dit is duidelijk te zien aan El Castillo, die veel weg heeft van El Castillo (Kukulkan’s Piramide) in Chichén Itzá.

De nakomelingen van Hunac Ceel bleven zo’n 250 jaar aan de macht door hun effectieve regeringsstructuur. De heersers van de onderworpen steden werden namelijk verplicht om in Mayapán te wonen. Geen enkele staat durfde het tegen Mayapán op te nemen zolang hun heersers als gijzelaars werden vastgehouden.

De Cocom heersers hadden ook Mexicaanse huurlingen in dienst die bekend stonden om de wrede daden die ze op hun geweten hadden. De huurlingen stonden bekend als Ah Canul, wat beschermer betekent. Uiteindelijk ontstond er toch een opstand tegen de Cocom heren onder leiding van Ah Xupan, die tot de belangrijke Tutul Xiu familie behoorde. De Tutul Xiu familie beweerde af te stammen van de heersers van Uxmal. Er bestaat echter archeologisch bewijs dat Uxmal al vele jaren verlaten was, voordat de Tutul Xiu’s in Yucatán arriveerden. De ruïnes van Uxmal waren echter wel eigendom van de Tutul Xiu, waardoor ze respect afdwongen bij de andere heersers. Het argument van Ah Xupan om Mayapán te verslaan, was dat de Cocom familie vele Maya’s gijzelde en als slaven verkocht aan buitenlanders in het huidige Mexico en Honduras. De opstand was een succes en rond 1450 werd de regerende Cocom heerser samen met al zijn zonen vermoord. Er bleek echter één zoon te zijn ontsnapt aan de bloedige slachting, doordat hij met een handelsdelegatie was meegereisd naar Honduras. Na de opstand werd het voormalige rijk opgedeeld in de kleine zelfstandige Maya-staten die de Spanjaarden tijdens hun veroveringen zouden aantreffen.

Mayapán is een ommuurde stad en heeft een omvang van zo'n 4 km². De bouwwerken staat op één centraal plein. Maar weinig Maya-steden hadden stadsmuren. De muren van Mayapán geven daarom ook duidelijk de onstabiele situatie in de omgeving weer. De stad telde ooit zo'n 3000 bouwwerken en er wordt momenteel vanuit gegaan dat er zo'n 12.000 mensen hebben gewoond. De architectuur van de stad is heel duidelijk een eenvoudige imitatie van de grote bouwwerken van Chichén Itzá. De heersers van Mayapán hadden mogelijk meer interesse in het voeren van oorlogen, dan in het behagen van de goden.

Bouwwerken in Mayapán:

Door op de links te klikken kunt u een afbeelding van het bouwwerk bekijken.

A. El Castillo

El Castillo, ook wel de Piramide van Kukulkan, is duidelijk een eenvoudige reconstructie van de piramide van Kukulkan in Chichén Itzá. De tempel op de top is niet gespaard gebleven. De interessante details bevinden zich aan de voet van de piramide en bestaat uit muurschilderingen en figuren in stucco reliëf.

B. Observatorium

Ook het observatorium is wederom een eenvoudige reconstructie van het observatorium in Chichén Itzá. Echter, lijkt dit bouwwerk niet daadwerkelijk als observatorium gebruikt te zijn, aangezien de diverse kijkgaten ontbreken. Ronde tempels worden wel in verband gebracht met de verering van de Mexicaanse windgod Ehecatl, die bekendheid kreeg door contacten met de Azteken.

C. El Templo de los Nichos Pintados

Dit bouwwerk is circa 7,5 meter hoog en is ontstaan in voornamelijk twee fases. Boven op de fundering bevond zich een tempel die door middel van de trap aan de noordzijde bereikbaar was. Tijdens de eerste fase werden er 15 treden uit ruwe blokken kalksteen gemaakt, in de tweede fase werden er zeven treden bijgemaakt in de typerende Puuc-stijl alsook de schuine panelen. De tempel bestaat uit zeven kamers, in een daarvan zijn restanten van schilderingen te vinden waarbij blauw, rood en geel is gebruikt met zwarte lijnen.

D. De Tempel van Venus

Dit bouwwerk bevindt zich achter de gebouwen van het westelijk deel van het Grote Plein. De westelijke zijde bevat een trap met zes treden en ene platform die naar een ingang leidt. In het bovenste deel zijn de restanten te vinden van een altaar, deze is over een reeds ouder altaar van kleiner formaat gebouwd.

E. Platform van de Zuilen

Het platform van de zuilen, ook wel Sala de los Reyes (kamer van de koning) bevindt zich ten oosten van El Castillo. Dit bouwwerk werd zo genoemd naar aanleiding van gevonden stucco hoofden die de zuilen versierden.

F. Platform van de Fresco's

Dit gebouw bevindt zich op de zuidzijde van het Grote Plein en is zo genoemd vanwege de aangetroffen muurschilderingen. In de schilderingen zijn zeer duidelijk de Mexicaanse invloeden op de Maya's gedurende het Postklassiek te herkennen.

G. Tempel van de cenote Chen Mul

Deze tempel bevindt zich op de zuidelijke rand van de cenote en heeft een trap met schuine panelen aan de westzijde. De tempel heeft drie ingangen, gevormd door twee zuilen en bevat brede banken van binnen, alsook het centrale altaar. Aan de noordzijde van het gebouw bevindt zich een drainage die naar de cenote loopt.

H. Platform van de Chak maskers

Dit platform bevindt zich nabij de cenote en is zo genoemd vanwege de pilaren met Chac maskers. Deze twee pilaren verdeelden de overdekte ruimte die ooit op dit platform stond. Dit bouwwerk werd ooit gebruikt tijdens religieuze activiteiten.

I. Xibi Ac

Dit bouwwerk ligt aan de westzijde van het Grote Plein. Xibi Ac betekent 'Schildpad Man', dit bouwwerk is dan ook vernoemd naar een gevonden sculptuur van een schildpad met een menselijk hoofd. Het bouwwerk heeft ene brede trap in het midden.