Hachakyum

Hachakyum staat ook wel bekend als Hachäkyum, Hachäkyuum, Yumbrikan, Nohotsakyum, Ackyum en Yumbilil Ka’an. Bij de Pre-Columbiaanse Maya’s was hij Itzamna. Hachakyum betekent: ‘Onze Ware Heer’.

Hij werd geboren in U Ka’ani K’akoch uit de bak nikte’  bloem. Volgens het ene scheppingsverhaal creëerde hij de aarde, volgens het andere maakte hij deze leefbaar. Hij creëerde het regenwoud, de dieren en samen met zijn vrouw U Na’il Hachakyum ook de Lacandones. Hij creëerde ook de onderwereld voor zijn oudere broer Sukunkyum. Hij is almachtig en alom aanwezig. Hij loopt gedurende de nacht over de melkweg, de sterren zijn de zaden die hij uitstrooit. Hij woont in Structuur 33 van Yaxchilán.

In een van de vertrekken van deze tempel staat een beeld zonder hoofd (Hach Bilaan Hachakyum), het hoofd ligt in een ander vertrek. Als Hachakyum ooit thuis komt en het hoofd terug plaatst op het lichaam, zal de grote jaguar de wereld vernietigen. Voor de Lacandones is hij de belangrijkste god om te aanbidden en het was Hachakyum die de Lacandones opdroeg om de godenkommen te gebruiken: “Bid voor jezelf en jullie families. Ik zal niet langer verschijnen. Er zal niet meer met mij gesproken worden. Jullie hebben nu de wierookbranders.”