Notitie over het Maya hiërogliefensysteem

Schrijven met lettergrepen

Het Maya hiërogliefenschrift is gebaseerd op symbolen die hele woorden uitbeelden (logogrammen) of lettergrepen die bestaan uit medeklinker-klinker paren of klinkers. De symbolen die lettergrepen en klinkers uitbeelden zijn te vinden op de Hoe schrijf ik mijn naam in Maya hiërogliefen? pagina. De hiërogliefen worden geordend in hiëroglief blokken.

Synharmonie principe

In de meeste gevallen (niet alle) worden woorden die eindigen met lettergrepen gevormd volgens het synharmonie principe, dat voor het eerst beschreven werd door Yuri Knorosov. Hierbij is de klinker van de laatste lettergreep gelijk aan de klinker van de direct voorgaande lettergreep. 

Disharmonie principe

Een van de belangrijkste redenen waarom Yuri Knorosov in het begin niet serieus werd genomen, is omdat het synharmonie principe niet altijd van toepassing is. Er zijn ook woorden in het Maya waarbij de klinker van de laatste lettergreep niet gelijk is aan de klinker van de direct voorgaande lettergreep. In zo'n geval is het disharmonie principe van toepassing. 

Om aan te geven dat een laatste klinker wel uitgesproken dient te worden kan men de lettergrepen "ya" of "yi" toevoegen.

Een voorbeeld

Stel, ik wil de naam van Nancy schrijven. Wat het dichtste in de buurt komt is "nan sih". Ik begin met een lettergreep voor "na", als ik het synharmonie principe toepas moet de volgende lettergreep ook eindigen op een "a", in dit geval een tweede "na" om "nan(a)" te schrijven (de laatste a valt dus weg). Zo schrijf ik ook het tweede deel van haar naam, ik begin met een "si", pas het synharmonie principe toe met "hi" en krijg zo "sih(i)". 

Ik had ook een alternatieve methode kunnen gebruiken om "nan(a)" te schrijven. Ik had namelijk twee kleine puntjes (het getal twee) voor één enkele "na" kunnen zetten. Zulke constructies werden door de Maya's ook gebruikt om aan te geven dat een lettergreep twee keer gelezen moest worden.

Bij het schrijven van de achternaam van Nancy kan ik niet het synharmonie principe toepassen. Als ik McNelly in het Maya wil schrijven kom ik uit op mikneli. Hiervoor gebruik ik de lettergrepen: MI, KI, NE, LI. Bij MI en KI kan ik wel het synharmonie principe toepassen, hierbij krijg ik dan "mik(i)". Om er voor te zorgen dat bij NE en LI ook de laatste klinker wordt uitgesproken plaats ik er een "ya" lettergreep achter waardoor het neli(ya) wordt. Hierdoor krijg ik mik(i)neli(ya).

Ah an Na

Namen van vrouwen worden altijd voorafgegaan door het Maangodin glief van de lettergreep "na". Dit wordt vertaald als "Dame" of "Zij". De mannelijke variant hiervan is "ah". Maar voor mannelijke namen was het niet noodzakelijk om de "ah" lettergreep te gebruiken.

Zowel "ah" als "na" wordt teruggevonden in titels. Een Maya heerser had een lijst van titles, waarvan sommigen met een "ah" glief, zoals "ah k'al bak" - "hij die twintig gevangenen heeft") en sommigen zonder "ah" ("bakab" - "de rechtschapen"). Ook hierbij geldt dat een vrouwen titel altijd voorafgegaan wordt door het "na"glief (bij een vrouw zou het dus "na bakab" zijn en niet "bakab").

Het gebruik van titels was niet voorbehouden aan alleen de heersers. Overige adel kon ook titels achter hun namen hebben, zoals "sahal" of "na sahal" (een woord voor vazal). Beoefenaars van een speciaal beroep gebruikten ook titels. Een Maya schrijven gebruikte bijvoorbeeld de titel "ah tz'ib" oftewel "hij van het schrijven" achter zijn naam.

Hiëroglief blokken

De lettergrepen en logogrammen worden in gliefblokken geordend en gelezen van boven naar beneden en van links naar rechts. Een tekst die in gliefblokken is opgebouwd wordt gelezen in rijen van twee en van links naar recht en van boven naar beneden.

Het hiërogliefensysteem van de Maya's ken veel meer regels en uitzonderingen dan hier beschreven staat. De hierboven genoemde regels zijn van belang bij het schrijven van uw eigen naam op de Hoe schrijf ik mijn naam in Maya hiërogliefen? pagina. Op de Engelstalige pagina is een iets uitgebreidere notitie opgenomen:

A Brief Note on the Maya Writing System

Als u zich meer wilt verdiepen in het Maya hiërogliefensysteem kan ik de volgende boeken aanbevelen:

Harris, John F. en Stephen K. Stearns, Understanding Maya Inscriptions: A Hieroglyph Handbook. Philadelphia, The University of Pennsylvania Museum of Archeology and Anthropology, 1997

Montgomery, John, Dictionary of Maya Hieroglyphs. New York, Hippocrene Books, Inc., 2002

Montgomery, John, How to Read Maya Hieroglyphs. New York, Hippocrene Books, Inc., 2004

Coe, Michael D., Breaking the Maya Code. New York, Thames & Hudson Inc., 1999

Coe, Michael D. en Justin Kerr, The Art of the Maya Scribe. New York, Harry N. Abrams, Inc, 1998